Girjegumpi

Dát sámi arkitektuvrra johtti bibliotehka, masa romsalaš arkiteakta ja dáiddár Joar Nango dagai álgaga jagi 2018, lea máŋga jagi mátkkošteami maŋŋil dál boahtán Davvi-Norgga Dáiddamuseai, gos dat galgá orostallat čuovvovaš jagiid. 

Namma Girjegumpi lea guovttis sámegielsáni – girjji – ja – gumppi goallus, mas dát maŋit lea barta mas leat jálását ja mii dávjá geasehuvvo muohtaskuhteriin, ja man geavahit boazodoalus. Davvi-Norgga feastaspealuid áigge jagi 2018 bovdii Nango buot sámi arkiteavttaid Hársttáide ulbmiliin vuođđudit sámi searvvi. Seammás bovdii son giehtaduojálaččaid, dáiddáriid ja duojáriid ovttas hutkat johtti ráhkadusa, mii sáhtii dahkat ráma sámi arkitektuvrra oktasaš diđošteapmái. 

Maŋimuš ovcci jagi áigge lea Girjegumpi doaibman deaivvadanbáikin ságastallamiidda sámi arkitektuvrra, dáidaga ja politihka hárrái – sihke Sámi festiválain, riikkagottálaš dáiddamuseain ja riikkaidgaskasaš čájáhusain. Dađistaga lea bibliotehka girječoakkáldat laskan lagabui 800 namahusain, girjjiid rájes sámi arkitektuvrra ja dáidaga birra publikašuvnnaid rádjai eamiálbmotdáidaga, ekologiija, politihka ja aktivismma birra. Juohke bissánanbáikkis lea Girjegumpi maiddái dahkan rámaid dáiddáriid, arkiteavttaid, dutkiid ja diehttiid ságastallamiidda ja ovttasbargui. Go olmmoš dál loaiddasta Girjegumpái, de oaidná mearkkaid dáid deaivvademiid maŋis daid arvat dáiddadahkosiin, dujiin, ávdnasiin ja muittuin mat devdet lanja. 

Girjegumpi ii leat dušše áidnalunddot bibliotehka, muhto maiddái čájáhusbáiki dáidagiidda, lávdi dutkamii, bádji, ávnnasvuorká – ja earenoamážit sosiála deaivvadanbáiki, gos sihke mánát ja ollesolbmot sáhttet čoahkkanit lohkat, vuoiŋŋastit, háleštit ja oahppat ovttas. 

Girjegumpi lea máŋggaid jagiid mielde hábmejuvvon dáiddáriid, duojáriid, dutkiid ja giehtaduojálaččaid ovttasbarggu bokte. Joavkkus leat dássážii leamaš mielde: Andre Enger Aas, Håvard Arnhoff, Mark Bennett, Ken Are Bongo, Mathias Danbolt, maka design, Ole-Henrik Einejord, Astrid Fadnes, Jenni Hakovirta, Eirin Hammari, Elin Haugdal, Petri Henriksson, Tone Huse, Robert Julian Hvistendahl, Iver Jåks + Jon Ole Andersen, Anne Kare Kemi, Mary Ailonieida Sombán Mari, Grete Johanna Minde, Karen Inger Anne Nango, Nils John Nango, Ole Thomas Nilut, Raisa Porsanger, Tobias Aqutsiaq Prytz, Ánndaris Rimpi, Katrine Rugeldal, Arne Terje Sæther, Katarina Spik Skum, Četil Somby, Anders Sunna, Anna Stina Svakko, Eystein Talleraas, Petter Tjikkom, Magnus Antaris Tuolja.

Sii geat leat veahkehan giehtaduodjemáhtuin ja teknihkalaš gálggaiguin Girjegumppi ceggemii Romsii leat: Torbjørn Askevold, Einar Granås, Ida Syppli Skrumsager Hansen, Roland Haumann, Robert Julian Hvistendah, Tobias Aputsiaq Prytz, Arne Terje Sæther, Anders Sunna, Eystein Talleraas.

Dette nomadiske biblioteket for samisk arkitektur, som den Tromsø-baserte arkitekten og kunstneren Joar Nango tok initiativ til i 2018, har etter mange år på reise nå inntatt Nordnorsk Kunstmuseum, hvor det vil holde til de neste årene.

Navnet Girjegumpi er en sammensetning av det nordsamiske ordet for bøker – girji – og gumpi, en flyttbar hytte på meier, ofte transportert med snøskuter, som brukes i reindrifta. Under Festspillene i Nord-Norge i 2018 inviterte Nango alle utdannede samiske arkitekter til Harstad for å undersøke mulighetene for å etablere en samisk arkitekturforening. Samtidig samlet han håndverkere, kunstnere og duojárat for å skape en mobil struktur som kunne danne rammen for en felles utforskning av samisk arkitektur.

I løpet av de siste ni årene har Girjegumpi fungert som en møteplass for samtaler om samisk arkitektur, kunst og politikk – fra festivaler i Sápmi til nasjonale kunstmuseer og internasjonale utstillinger. Med tiden har bibliotekets samling vokst til nærmere 800 titler, som spenner fra bøker om samisk arkitektur og kunst til publikasjoner om urfolkskunst, økologi, politikk og aktivisme. På hvert stoppested har Girjegumpi også dannet rammer for samtaler og samarbeid mellom kunstnere, arkitekter, forskere og vitensbærere. Når man trer inn i Girjegumpi i dag, ser man sporene av disse møtene i de mange kunstverkene, duodji-gjenstandene, materialene og minnene som fyller rommet.

Girjegumpi er ikke bare et unikt bibliotek, men også et visningssted for kunst, en plattform for forskning, et verksted, et materialarkiv – og ikke minst en sosial møteplass hvor både barn og voksne kan samles for å lese, hvile, snakke og lære sammen.

Girjegumpi er formet gjennom mange år med samarbeid mellom kunstnere, duojarer, forskere og håndverkere. Laget har fram til nå inkludert: Andre Enger Aas, Håvard Arnhoff, Mark Bennett, Ken Are Bongo, Mathias Danbolt, maka design, Ole-Henrik Einejord, Astrid Fadnes, Jenni Hakovirta, Eirin Hammari, Elin Haugdal, Petri Henriksson, Tone Huse, Robert Julian Hvistendahl, Iver Jåks + Jon Ole Andersen, Anne Kare Kemi, Mary Ailonieida Sombán Mari, Grete Johanna Minde, Karen Inger Anne Nango, Nils John Nango, Ole Thomas Nilut, Raisa Porsanger, Tobias Aqutsiaq Prytz, Ánndaris Rimpi, Katrine Rugeldal, Arne Terje Sæther, Katarina Spik Skum, Četil Somby, Anders Sunna, Anna Stina Svakko, Eystein Talleraas, Petter Tjikkom, Magnus Antaris Tuolja.

De som har bidratt med håndtverkskunnskap og tekniske ferdigheter til reisingen av Girejgumpi i Tromsø er: Torbjørn Askevold, Einar Granås, Ida Syppli Skrumsager Hansen, Roland Haumann, Robert Julian Hvistendah, Tobias Aputsiaq Prytz, Arne Terje Sæther, Anders Sunna, Eystein Talleraas.